เป่ายิ้งฉุบ มาจากไหน? จุดกำเนิดก่อนเป็น ค้อน กรรไกร กระดาษ รู้วิธีเล่นแต่ละประเทศ

เป่ายิ้งฉุบ แปลว่าอะไร มาจากไหน ย้อนจุดกำเนิดก่อนเป็น ค้อน กระดาษ รู้วิธีเล่นของแต่ละประเทศ เกมที่เล่นกันทั่วโลก

เวลาคิดอะไรไม่ออก หรืออยากตัดสินเรื่องเล็กๆ อย่างใครได้ของเล่น ใครได้นั่งตรงไหน หรือใครต้องเริ่มก่อน หลายคนมักยื่นมือออกมาแล้วพูดว่า “เป่ายิ้งฉุบ” โดยแทบไม่ต้องนัดหมาย

เกมง่ายๆ ที่ใช้แค่มือเปล่านี้กลายเป็นภาษาสากลไปแล้ว แต่รู้หรือไม่ว่า เป่ายิ้งฉุบ ไม่ได้เริ่มต้นจาก “ค้อน กรรไกร กระดาษ” อย่างที่เราคุ้นเคย และในหลายประเทศก็มีชื่อเรียก รวมถึงสัญลักษณ์ที่แตกต่างกันออกไปอย่างน่าสนใจ

คำว่า “เป่ายิ้งฉุบ” มาจากไหน?

คำว่า “เป่ายิ้งฉุบ” ที่คนไทยเรียกกันติดปาก เชื่อกันว่ามีรากเสียงมาจากภาษาจีนกวางตุ้ง ซึ่งเกี่ยวข้องกับชื่อสัญลักษณ์มือทั้ง 3 แบบ ได้แก่ กระดาษ กรรไกร และค้อน หรือหิน

• เป่า (包 – Bāo): ภาษาจีนกวางตุ้งออกเสียง “ป๊าว” แปลว่า ผ้าห่อ หรือ กระดาษ (แบมือ)

• ยิ้ง (剪 – Jiǎn): ภาษาจีนกวางตุ้งออกเสียง “จี๋น” แปลว่า กรรไกร (ชูสองนิ้ว)

• ฉุบ (錘 / 揼): ภาษาจีนกลางออกเสียง “ฉุย” (แปลว่าค้อน) ส่วนกวางตุ้งออกเสียง “ตั๊บ” แปลว่า ทุบ (กำมือ)

เมื่อเสียงเรียกเหล่านี้ถูกส่งต่อผ่านการเล่นของผู้คน จึงค่อยๆ เพี้ยนและกลายมาเป็นคำว่า “เป่ายิ้งฉุบ” ที่คนไทยใช้กันในปัจจุบัน ส่วนในภาษาจีนกลาง เกมนี้มักเรียกว่า เจี่ยนเตา สือโถว ปู้ ซึ่งแปลว่า กรรไกร หิน กระดาษ

จุดกำเนิดดั้งเดิม ไม่ใช่ค้อน กรรไกร กระดาษ

หลายคนอาจคิดว่าเป่ายิ้งฉุบมีต้นกำเนิดจากญี่ปุ่น แต่ข้อมูลทางประวัติศาสตร์จำนวนมากระบุว่า เกมลักษณะนี้มีรากมาจากประเทศจีน โดยมีการกล่าวถึงเกมมือโบราณชื่อ Shoushiling หรือ “โชวชิหลิง” ซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้สัญลักษณ์มือเพื่อตัดสินแพ้ชนะ

สิ่งที่น่าสนใจคือ รูปแบบยุคแรกไม่ได้ใช้ค้อน กรรไกร และกระดาษ แต่ใช้สัญลักษณ์ของสัตว์ในความสัมพันธ์แบบชนะทางกัน เช่น กบ งู และตะขาบ ซึ่งแต่ละตัวจะชนะอีกตัวหนึ่ง และแพ้อีกตัวหนึ่ง วนเป็นวงกลมคล้ายกติกาเป่ายิ้งฉุบในปัจจุบัน

• กบ ชนะตะขาบ แต่แพ้งู
• งู ชนะกบ แต่แพ้ตะขาบ
• ตะขาบ ชนะงู แต่แพ้กบ

แนวคิดสำคัญของเกมจึงไม่ได้อยู่ที่วัตถุหรือสัตว์ที่ใช้แทนมือ แต่อยู่ที่หลักการ “ไม่มีอะไรชนะได้ทุกอย่าง” เพราะแต่ละตัวเลือกมีทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของตัวเอง

ญี่ปุ่นพัฒนาเกมให้กลายเป็น “ค้อน กรรไกร กระดาษ”

ต่อมาเกมมือชนิดนี้แพร่เข้าสู่ญี่ปุ่น และพัฒนาเป็นกลุ่มเกมที่เรียกว่า Sansukumi-ken หรือเกมที่มี 3 สิ่งซึ่งชนะทางกันเป็นวงจร ก่อนจะค่อยๆ กลายเป็นเกม Janken ที่คนญี่ปุ่นรู้จักกันดี

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ญี่ปุ่นได้ปรับรูปแบบให้เข้าใจง่ายขึ้น โดยใช้สัญลักษณ์เป็น หิน กรรไกร และกระดาษ แทนสัญลักษณ์สัตว์แบบเดิม จนกลายเป็นรูปแบบที่แพร่หลายออกไปยังหลายประเทศในช่วงศตวรรษที่ 20

เมื่อเข้าสู่โลกตะวันตก เกมนี้จึงเป็นที่รู้จักในชื่อ Rock Paper Scissors และกลายเป็นหนึ่งในเกมตัดสินใจที่คนทั่วโลกเล่นได้ โดยแทบไม่ต้องอธิบายกติกาให้ยืดยาว

เป่ายิ้งฉุบในแต่ละประเทศ เล่นเหมือนกันไหม?

แม้กติกาหลักของเป่ายิ้งฉุบจะคล้ายกันทั่วโลก คือ หินชนะกรรไกร กรรไกรชนะกระดาษ และกระดาษชนะหิน แต่แต่ละประเทศก็มีชื่อเรียกและรายละเอียดที่แตกต่างกันออกไป บางประเทศยังมีเวอร์ชันพิเศษที่ใช้สัญลักษณ์ไม่เหมือนใครด้วย