งูกลัวกลิ่นอะไร? เปิด 5 กลิ่นที่มีงานวิจัยรองรับ หลายอย่างอยู่ในครัว

งูไม่ชอบกลิ่นอะไร? เปิด 5 กลิ่นที่มีงานวิจัยรองรับ พร้อมวิธีป้องกันงูเข้าบ้าน

งูกลัวกลิ่นอะไร? เปิด 5 กลิ่นจากธรรมชาติ ทั้งอบเชย กานพลู ไม้ซีดาร์ โรสแมรี่ และลาเวนเดอร์ ที่เคยมีการศึกษาผลต่อพฤติกรรมงู พร้อมข้อเท็จจริงและวิธีป้องกันงูเข้าบ้านอย่างปลอดภัย

งูกลัวกลิ่นอะไร? เป็นคำถามที่หลายคนสงสัย โดยเฉพาะบ้านที่มีสวน ต้นไม้ หรืออยู่ใกล้พื้นที่รกร้าง เพราะการพบงูเลื้อยเข้ามาในบริเวณบ้านอาจสร้างความตกใจและกังวลเรื่องความปลอดภัยให้กับสมาชิกในครอบครัว หลายคนจึงพยายามค้นหาวิธีไล่งูด้วยกลิ่นต่าง ๆ ตั้งแต่สมุนไพรในครัวไปจนถึงน้ำมันหอมระเหยจากพืช

แต่รู้หรือไม่ว่า กลิ่นบางชนิดที่มนุษย์รู้สึกหอมและผ่อนคลาย กลับมีสารประกอบที่สามารถกระตุ้นการตอบสนองของงูบางชนิดได้ โดยนักวิจัยจากกระทรวงเกษตรสหรัฐอเมริกา (USDA) เคยศึกษาเกี่ยวกับน้ำมันหอมระเหยจากพืชหลายชนิด และพบว่าสารบางอย่างสามารถทำให้งูแสดงพฤติกรรมหลีกหนีเมื่อได้รับสารโดยตรง

อย่างไรก็ตาม การที่งูตอบสนองต่อกลิ่นหรือสารระคายเคืองในการทดลอง ไม่ได้หมายความว่าการนำสมุนไพรมาวางไว้รอบบ้านจะสามารถป้องกันงูได้จริง เพราะผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับชนิดของงู ความเข้มข้นของสาร วิธีการสัมผัส และสภาพแวดล้อม

มาทำความรู้จัก 5 กลิ่นจากธรรมชาติที่มีการศึกษาผลต่อพฤติกรรมงู พร้อมข้อเท็จจริงว่ากลิ่นเหล่านี้ช่วยไล่งูได้มากน้อยเพียงใด และวิธีดูแลบ้านให้ลดโอกาสพบงูได้อย่างเหมาะสม

ทำไมงูจึงรับรู้กลิ่นได้ดี ทั้งที่ชอบแลบลิ้น?

ก่อนจะไปดูว่ามีกลิ่นอะไรบ้างที่อาจส่งผลต่อพฤติกรรมงู ควรเข้าใจธรรมชาติของสัตว์ชนิดนี้ก่อน เพราะงูมีระบบรับรู้สารเคมีจากสิ่งแวดล้อมที่พัฒนาเป็นพิเศษ ช่วยให้สามารถตรวจจับข้อมูลเกี่ยวกับเหยื่อ สัตว์ชนิดเดียวกัน และสภาพแวดล้อมรอบตัวได้

พฤติกรรมที่เราเห็นงูแลบลิ้นสองแฉกออกมาเป็นระยะ ๆ ไม่ได้หมายความว่างูกำลังขู่เสมอไป แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเก็บรวบรวมอนุภาคสารเคมีจากอากาศและพื้นผิว ก่อนส่งไปยังอวัยวะรับรู้สารเคมีที่เรียกว่า อวัยวะจาคอบสัน (Jacobson’s Organ) หรือ Vomeronasal Organ

ระบบดังกล่าวช่วยให้งูรับรู้ร่องรอยทางเคมีของสัตว์และสิ่งต่าง ๆ รอบตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงมีการศึกษาว่าสารประกอบจากพืชบางชนิดสามารถกระตุ้นการตอบสนองทางพฤติกรรมของงูได้หรือไม่

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Pest Management Science เมื่อปี 2002 ได้ทดสอบน้ำมันหอมระเหยและสารประกอบจากธรรมชาติหลายชนิดกับงูต้นไม้สีน้ำตาล (Brown Treesnake) และพบว่าสารบางชนิดทำให้งูเกิดปฏิกิริยาระคายเคืองและเคลื่อนไหวเพื่อหลีกหนี

ทั้งนี้ งานวิจัยดังกล่าวเป็นการทดลองกับงูชนิดหนึ่งภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ ไม่สามารถนำผลไปสรุปแทนงูทุกชนิดที่พบตามบ้านในประเทศไทยได้

1. กลิ่นอบเชย – เครื่องเทศกลิ่นหอมที่มีสารกระตุ้นการตอบสนองของงู

อบเชย (Cinnamon) เป็นเครื่องเทศที่หลายครัวเรือนคุ้นเคย มีกลิ่นหอมอบอุ่นและมักใช้ประกอบอาหารหรือเครื่องดื่ม แต่สารที่ทำให้อบเชยมีกลิ่นเฉพาะตัวกลับเป็นหนึ่งในสารประกอบที่นักวิทยาศาสตร์เคยนำมาศึกษาเกี่ยวกับพฤติกรรมงู

การศึกษาของนักวิจัยในสังกัด USDA พบว่า น้ำมันอบเชยและสารซินนามัลดีไฮด์ (Cinnamaldehyde) สามารถกระตุ้นปฏิกิริยาระคายเคืองในงูต้นไม้สีน้ำตาลเมื่อได้รับสารในรูปแบบและความเข้มข้นที่ใช้ในการทดลอง

ด้วยเหตุนี้ อบเชยจึงถือเป็นหนึ่งในวัตถุดิบธรรมชาติที่มีหลักฐานการศึกษามากกว่าความเชื่อพื้นบ้านบางประเภท โดยเฉพาะการใช้น้ำมันอบเชยเป็นสารกระตุ้นให้งูเคลื่อนตัวออกจากพื้นที่จำกัด

อย่างไรก็ตาม ผลที่พบไม่ได้หมายความว่าการวางแท่งอบเชยไว้ตามมุมบ้านหรือริมรั้วจะทำให้งูไม่กล้าเข้าใกล้ เพราะความเข้มข้นและวิธีการได้รับสารแตกต่างจากการทดลองอย่างมาก

2. กลิ่นกานพลู – สารยูจีนอลที่เคยถูกศึกษาเกี่ยวกับการไล่งู

กานพลู (Clove) เป็นเครื่องเทศที่มีกลิ่นฉุนและเผ็ดร้อนเฉพาะตัว โดยมีสารสำคัญชื่อว่า ยูจีนอล (Eugenol) ซึ่งเป็นสารประกอบที่พบในน้ำมันหอมระเหยของกานพลู

งานวิจัยจาก USDA พบว่าสารยูจีนอลและน้ำมันกานพลูสามารถกระตุ้นการตอบสนองของงูต้นไม้สีน้ำตาลได้ และมีการนำสารดังกล่าวมาศึกษาเพื่อพัฒนาวิธีจัดการงูในบางพื้นที่

ข้อมูลจากหน่วยงาน Animal and Plant Health Inspection Service (APHIS) ของสหรัฐอเมริกายังกล่าวถึงการใช้น้ำมันกานพลูและยูจีนอลในสูตรสารที่ใช้กระตุ้นให้งูต้นไม้สีน้ำตาลหลบหนีจากพื้นที่จำกัด ภายใต้ขั้นตอนการใช้งานเฉพาะของเจ้าหน้าที่

แต่สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ ผลดังกล่าวเกิดจากการได้รับสารในรูปแบบที่กำหนด ไม่ใช่เพียงการได้กลิ่นกานพลูจากระยะไกล ดังนั้น การนำกานพลูแห้งไปโรยรอบบ้านจึงยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าจะสามารถป้องกันงูได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ ไม่ควรนำสารสกัดหรือน้ำมันหอมระเหยเข้มข้นไปฉีดพ่นใส่งูด้วยตนเอง เพราะอาจกระตุ้นให้งูเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วและเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกกัดได้

3. กลิ่นไม้ซีดาร์ – กลิ่นหอมจากไม้ที่งูบางชนิดตอบสนอง

ไม้ซีดาร์ (Cedarwood) เป็นไม้ที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว และมีการนำกลิ่นไปใช้ในผลิตภัณฑ์ปรับอากาศ เครื่องหอม และของใช้ภายในบ้านหลายประเภท

แม้กลิ่นซีดาร์จะเป็นกลิ่นที่มนุษย์จำนวนมากรู้สึกผ่อนคลาย แต่งานวิจัยเกี่ยวกับงูต้นไม้สีน้ำตาลพบว่า น้ำมันหอมระเหยจากไม้ซีดาร์สามารถก่อให้เกิดปฏิกิริยาระคายเคืองและกระตุ้นการเคลื่อนไหวของงูได้เมื่อได้รับสารในรูปแบบละอองตามเงื่อนไขการทดลอง

ข้อมูลนี้แสดงให้เห็นว่า กลิ่นที่มนุษย์รู้สึกหอมอาจไม่ได้ให้ผลเช่นเดียวกันกับระบบรับรู้สารเคมีของสัตว์ทุกชนิด

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการนำไม้ซีดาร์ไปวางในสวนหรือปลูกต้นไม้กลิ่นคล้ายซีดาร์จะสร้างแนวป้องกันไม่ให้งูเลื้อยเข้าบ้านได้จริง

4. กลิ่นโรสแมรี่ – สมุนไพรทำอาหารที่เคยถูกทดสอบกับงู

โรสแมรี่ (Rosemary) หรือที่บางคนเรียกว่าฮương thảo เป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมชัดเจน นิยมใช้ประกอบอาหารและปลูกเป็นไม้ประดับในกระถาง

เมื่อขยี้ใบโรสแมรี่ จะมีสารหอมระเหยถูกปล่อยออกมา ทำให้เกิดกลิ่นเฉพาะตัว ซึ่งสารประกอบจากโรสแมรี่ก็เคยถูกนำไปศึกษาเกี่ยวกับการตอบสนองของงูเช่นกัน

ผลการทดลองพบว่า น้ำมันหอมระเหยโรสแมรี่ในความเข้มข้นที่กำหนดสามารถกระตุ้นการเคลื่อนไหวหลีกหนีของงูต้นไม้สีน้ำตาลได้ แต่ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าการปลูกโรสแมรี่ตามบริเวณบ้านจะป้องกันงูได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น หากใครชื่นชอบการปลูกโรสแมรี่ก็สามารถปลูกเพื่อใช้ทำอาหารหรือเพิ่มความสวยงามได้ แต่ไม่ควรคาดหวังว่าต้นโรสแมรี่เพียงไม่กี่กระถางจะช่วยป้องกันงูเข้าบ้านได้ทั้งหมด

5. กลิ่นลาเวนเดอร์ – กลิ่นผ่อนคลายของมนุษย์ที่เคยกระตุ้นการตอบสนองของงู

ลาเวนเดอร์ (Lavender) เป็นพืชที่ขึ้นชื่อเรื่องกลิ่นหอม นิยมนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์น้ำหอม เครื่องหอม และผลิตภัณฑ์สร้างบรรยากาศผ่อนคลายภายในบ้าน

หลายคนอาจแปลกใจที่ลาเวนเดอร์ปรากฏอยู่ในรายชื่อสารธรรมชาติที่เคยนำมาทดลองกับงู เพราะโดยทั่วไปมนุษย์มักมองว่าเป็นกลิ่นที่อ่อนโยนและน่ารื่นรมย์

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในปี 2002 พบว่า น้ำมันหอมระเหยลาเวนเดอร์สามารถทำให้งูต้นไม้สีน้ำตาลเกิดการตอบสนองต่อสารระคายเคืองได้ ภายใต้ความเข้มข้นและวิธีการให้สารที่กำหนด

แต่การทดลองดังกล่าวไม่ได้ยืนยันว่าถุงหอมลาเวนเดอร์ เทียนหอม หรือการปลูกลาเวนเดอร์ในสวนจะช่วยไล่งูได้จริง เพราะปริมาณสารหอมระเหยและสภาพแวดล้อมแตกต่างจากการทดลองอย่างมาก

นอกจากนี้ น้ำมันหอมระเหยเข้มข้นบางชนิดยังอาจก่อความเสี่ยงต่อสัตว์เลี้ยงหากสัมผัส สูดดม หรือกินเข้าไป จึงไม่ควรใช้น้ำมันหอมระเหยอย่างเข้มข้นหรือกระจายกลิ่นในพื้นที่ปิดโดยไม่คำนึงถึงความปลอดภัยของคนและสัตว์เลี้ยง

สรุป 5 กลิ่นที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับการตอบสนองของงู

สิ่งสำคัญที่ควรจำคือ งานวิจัยส่วนใหญ่ที่กล่าวถึงข้างต้นเป็นการศึกษาภายใต้สภาวะควบคุมกับงูต้นไม้สีน้ำตาล ไม่ได้เป็นการรับรองว่าน้ำมันหอมระเหยเหล่านี้สามารถไล่งูเห่า งูเหลือม หรืองูชนิดอื่นที่อาจพบในประเทศไทยได้

กลิ่นเหล่านี้ป้องกันงูเข้าบ้านได้จริงหรือไม่?

แม้ผลการทดลองจะพบว่าน้ำมันหอมระเหยบางชนิดทำให้งูตอบสนองต่อสารระคายเคือง แต่การนำไปใช้ในสภาพแวดล้อมจริงยังมีข้อจำกัดอย่างมาก

งานวิจัยที่เผยแพร่ในปี 2015 ซึ่งศึกษาการใช้สารเคมีและน้ำมันหอมระเหยเพื่อกระตุ้นให้งูต้นไม้สีน้ำตาลออกจากพื้นที่ขนส่งสินค้า พบว่าวิธีดังกล่าวไม่สามารถทำให้งูหลบหนีได้อย่างน่าเชื่อถือในทุกสถานการณ์

นอกจากนี้ หน่วยงานด้านสัตว์ป่าของสหรัฐอเมริกายังระบุว่า แม้น้ำมันอบเชย น้ำมันกานพลู และสารยูจีนอลอาจกระตุ้นให้งูออกจากพื้นที่จำกัดได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าผลิตภัณฑ์ไล่งูที่จำหน่ายทั่วไปสามารถป้องกันงูเข้าบ้านได้อย่างมีประสิทธิภาพสม่ำเสมอ

ดังนั้น การนำเครื่องเทศ สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์กลิ่นแรงมาวางไว้บริเวณบ้านจึงไม่ควรถูกใช้เป็นวิธีหลักในการป้องกันงู เพราะงูยังอาจเข้ามาในบริเวณที่มีแหล่งอาหารหรือสถานที่หลบซ่อนที่เหมาะสมได้

บ้านมีสวนควรทำอย่างไร? 5 วิธีลดโอกาสงูเข้าบ้านที่ได้ผลตรงจุดกว่า

ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการสัตว์ป่าแนะนำว่า วิธีที่เหมาะสมในการลดโอกาสพบงูรอบบ้านคือการปรับสภาพแวดล้อมให้ไม่เอื้อต่อการอยู่อาศัยของงู โดยเฉพาะการลดแหล่งอาหาร ที่หลบซ่อน และช่องทางที่งูสามารถเลื้อยเข้าสู่ตัวอาคารได้

1. ตัดหญ้าและพุ่มไม้ที่รกทึบ

ควรหมั่นตัดหญ้าและดูแลพุ่มไม้บริเวณบ้านให้โปร่ง โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้กำแพง รั้ว ทางเดิน และประตูเข้าออก เพราะบริเวณที่รกทึบอาจเป็นที่หลบซ่อนของสัตว์ขนาดเล็ก รวมถึงทำให้มองเห็นงูได้ยากขึ้น

2. ไม่กองไม้ อิฐ หรือสิ่งของไว้ใกล้บ้าน

กองไม้เก่า อิฐ กระถางต้นไม้ และวัสดุที่วางทิ้งไว้นาน ๆ อาจมีช่องว่างและพื้นที่มืดที่เหมาะสำหรับสัตว์เข้าไปหลบซ่อน ควรจัดเก็บให้เป็นระเบียบ และหลีกเลี่ยงการสร้างมุมอับใกล้ประตูหรือหน้าต่าง

3. ควบคุมหนูและสัตว์ที่เป็นอาหารของงู

งูหลายชนิดเข้ามาในบริเวณบ้านเพราะมีสัตว์ที่เป็นอาหาร เช่น หนู กบ หรือสัตว์ขนาดเล็กอื่น ๆ หากบ้านมีหนูจำนวนมาก ก็อาจเพิ่มโอกาสดึงดูดงูเข้ามาหากินได้

จึงควรเก็บอาหารสัตว์เลี้ยงอย่างมิดชิด จัดการขยะอาหารให้เหมาะสม และลดปัจจัยที่ทำให้หนูเข้ามาอาศัยอยู่รอบบ้าน

4. ตรวจสอบช่องว่างตามประตู หน้าต่าง และแนวท่อ

ควรสำรวจช่องว่างบริเวณประตู หน้าต่าง รอยแตกร้าวของผนัง รวมถึงบริเวณที่ท่อน้ำหรือสายไฟเดินผ่านกำแพง หากพบช่องทางที่สัตว์สามารถลอดผ่านได้ ควรซ่อมแซมและปิดให้เหมาะสมโดยไม่กระทบระบบระบายอากาศหรือการทำงานของอาคาร

5. จัดเก็บพื้นที่รกและหมั่นตรวจสอบบริเวณที่ไม่ค่อยใช้งาน

ห้องเก็บของ ใต้บันได โรงจอดรถ และมุมที่ไม่ค่อยมีคนเข้าใช้งาน อาจกลายเป็นพื้นที่หลบซ่อนของสัตว์หากมีสิ่งของกองสะสมจำนวนมาก ควรจัดเก็บให้เรียบร้อย และใช้ความระมัดระวังเมื่อต้องเข้าไปเคลื่อนย้ายสิ่งของในบริเวณที่มองเห็นไม่ชัด

ข้อควรระวัง อย่าใช้ลูกเหม็นหรือกำมะถันโรยรอบบ้านเพื่อไล่งู

อีกหนึ่งความเชื่อที่พบได้บ่อยคือการนำลูกเหม็นหรือกำมะถันไปโรยตามรั้วและสวน เพื่อหวังให้กลิ่นฉุนช่วยป้องกันงูเข้าบ้าน แต่ข้อมูลจากหน่วยงานวิชาการด้านสัตว์ป่าในสหรัฐอเมริการะบุว่า วิธีเหล่านี้ไม่มีหลักฐานเพียงพอว่ามีประสิทธิภาพในการไล่งูอย่างสม่ำเสมอ

โดยเฉพาะลูกเหม็นที่มีสารเคมี เช่น แนฟทาลีน (Naphthalene) หรือสารออกฤทธิ์ชนิดอื่นตามสูตรผลิตภัณฑ์ ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อเด็กและสัตว์เลี้ยงหากนำไปใช้ไม่ถูกวิธี จึงไม่ควรนำมาโรยในสวนหรือใช้ผิดวัตถุประสงค์ที่ระบุไว้บนฉลาก

หากพบงูในบ้าน ไม่ควรพยายามใช้น้ำมันหอมระเหยฉีดพ่นใส่งู ใช้ไม้เขี่ย หรือเข้าไปจับด้วยตนเอง เพราะอาจทำให้งูตกใจและเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกกัดได้

วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือรักษาระยะห่าง พาเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณดังกล่าว หากสามารถทำได้อย่างปลอดภัยให้ปิดกั้นพื้นที่เพื่อไม่ให้งูเคลื่อนเข้าสู่ส่วนอื่นของบ้าน แล้วติดต่อเจ้าหน้าที่หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการจับงูเพื่อดำเนินการ

สรุป งูกลัวกลิ่นอะไร และควรใช้กลิ่นไล่งูหรือไม่?

5 กลิ่นที่เคยมีการศึกษาผลต่อพฤติกรรมงู ได้แก่ อบเชย กานพลู ไม้ซีดาร์ โรสแมรี่ และลาเวนเดอร์ โดยงานวิจัยพบว่าน้ำมันหอมระเหยหรือสารประกอบบางชนิดสามารถกระตุ้นปฏิกิริยาระคายเคืองและพฤติกรรมหลีกหนีในงูต้นไม้สีน้ำตาลได้ภายใต้เงื่อนไขการทดลอง

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพียงพอที่จะยืนยันว่าการวางสมุนไพรหรือปลูกต้นไม้ที่มีกลิ่นเหล่านี้สามารถป้องกันงูทุกชนิดไม่ให้เข้าบ้านได้อย่างแน่นอน จึงไม่ควรพึ่งพากลิ่นเพียงอย่างเดียวเพื่อความปลอดภัย

สำหรับบ้านที่มีสวนหรืออยู่ใกล้พื้นที่ธรรมชาติ วิธีลดโอกาสงูเข้าบ้านที่ควรให้ความสำคัญมากกว่าคือการตัดแต่งพุ่มไม้ ลดจุดหลบซ่อน ควบคุมหนู และปิดช่องทางที่สัตว์สามารถเลื้อยเข้ามาได้ รวมถึงหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้หรือจับงูด้วยตนเองเมื่อพบงูในบริเวณบ้าน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. PubMed – Aerosolized Essential Oils and Individual Natural Product Compounds as Brown Treesnake Repellents (2002)
2. USDA APHIS – Wildlife Services Technical Note: Snake Repellents
3. USDA National Wildlife Research Center – Chemical Repellents Appear Non-useful for Eliciting Exit of Brown Tree Snakes from Cargo (2015)
4. Vermont Fish & Wildlife Department – Snake FAQs
5. Colorado State University Extension – Coping With Snakes
6. Mississippi State University Extension – Reducing Snake Problems Around Homes