ทำไมเราถึงจั๊กจี้ตัวเองไม่ขำ? นักวิทยาศาสตร์เฉลย ความลับที่ซ่อนอยู่ในสมอง

ทำไมเราถึง “จั๊กจี้ตัวเอง” ไม่ได้? นักวิทยาศาสตร์เฉลย สมองรู้ทันก่อนที่มือจะสัมผัส!

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเราถึงจั๊กจี้ตัวเองไม่ค่อยได้? ทั้งที่เวลาใครสักคนใช้นิ้วสะกิดเอว แตะบริเวณรักแร้ หรือจั๊กจี้ฝ่าเท้า เรากลับสะดุ้ง หัวเราะ หรือบิดตัวหนีแทบไม่ทัน แต่พอลองทำแบบเดียวกันกับตัวเอง ความรู้สึกจั๊กจี้กลับลดลงอย่างน่าประหลาด บางคนแทบไม่รู้สึกอะไรเลยด้วยซ้ำ

ความแตกต่างนี้ไม่ได้เกิดจากผิวหนังของเราตอบสนองต่อมือของตัวเองน้อยกว่ามือของคนอื่นโดยธรรมชาติ แต่เกี่ยวข้องกับกลไกการทำงานของสมองที่สามารถคาดการณ์การเคลื่อนไหวและสัมผัสที่กำลังจะเกิดขึ้นได้ล่วงหน้า

นักวิทยาศาสตร์พบว่า ก่อนที่นิ้วมือของเราจะสัมผัสผิวหนัง สมองได้เตรียมคาดการณ์ไว้แล้วว่าจะถูกแตะตรงไหน เมื่อไร และด้วยแรงประมาณเท่าใด ทำให้การตอบสนองต่อสัมผัสที่เกิดจากตัวเราเองลดลง นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการจั๊กจี้ตัวเองจึงไม่ทำให้รู้สึกจั๊กจี้รุนแรงหรือหัวเราะเหมือนเวลาถูกคนอื่นจั๊กจี้

ลองจั๊กจี้ตัวเองดู แล้วจะพบความแตกต่าง

ลองใช้ปลายนิ้วสัมผัสเบา ๆ บริเวณฝ่าเท้า รักแร้ หรือด้านข้างลำตัว ซึ่งเป็นจุดที่หลายคนมักรู้สึกจั๊กจี้เมื่อถูกคนอื่นสัมผัส คุณอาจรู้สึกระคายเคืองเล็กน้อยหรือรับรู้ถึงการสัมผัส แต่ส่วนใหญ่มักไม่เกิดอาการสะดุ้ง บิดตัว หรือหัวเราะอย่างควบคุมไม่ได้

ในทางกลับกัน หากมีคนอื่นเข้ามาจั๊กจี้โดยไม่ทันตั้งตัว ร่างกายอาจตอบสนองทันที ทั้งการเกร็งกล้ามเนื้อ ยกแขนหลบ หดตัว หรือหัวเราะออกมา แม้แรงสัมผัสที่ได้รับจะไม่ได้แตกต่างกันมากนัก

สิ่งที่ทำให้เกิดความแตกต่างนี้คือความสามารถของสมองในการแยกแยะระหว่าง สัมผัสที่เกิดจากการกระทำของตัวเอง กับสัมผัสที่เกิดจากสิ่งภายนอก ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการรับรู้และควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย

สมองรู้ล่วงหน้าว่าเรากำลังจะสัมผัสตัวเอง

ซาราห์-เจย์น เบลกมอร์ (Sarah-Jayne Blakemore) นักประสาทวิทยา และคณะนักวิจัยจาก University College London ประเทศอังกฤษ ศึกษาปรากฏการณ์นี้และพบว่าคำตอบเกี่ยวข้องกับระบบคาดการณ์การรับสัมผัสของสมอง โดยมีสมองน้อย หรือ Cerebellum เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการดังกล่าว

เมื่อเราตั้งใจยกมือขึ้นเพื่อสัมผัสร่างกาย สมองจะส่งคำสั่งให้กล้ามเนื้อเคลื่อนไหว พร้อมกับสร้างการคาดการณ์เกี่ยวกับผลลัพธ์ทางประสาทสัมผัสที่จะเกิดขึ้นจากการเคลื่อนไหวนั้น

พูดให้เข้าใจง่าย ๆ คือ ก่อนที่ปลายนิ้วจะสัมผัสฝ่าเท้า สมองของเราสามารถคาดการณ์ได้แล้วว่า สัมผัสจะเกิดขึ้นบริเวณใด เกิดขึ้นเมื่อไร และมีลักษณะอย่างไร

เมื่อสิ่งที่เกิดขึ้นจริงสอดคล้องกับการคาดการณ์ สมองจะลดระดับการตอบสนองต่อสัมผัสที่ตัวเองสร้างขึ้น ทำให้เรารู้สึกถึงการสัมผัสนั้นเบาลง และไม่เกิดความรู้สึกจั๊กจี้อย่างรุนแรงเหมือนเมื่อถูกคนอื่นจั๊กจี้

กลไกนี้เรียกว่า Sensory Attenuation หรือการลดทอนการรับรู้ทางประสาทสัมผัส ซึ่งช่วยให้สมองไม่จำเป็นต้องตอบสนองอย่างรุนแรงต่อทุกการเคลื่อนไหวหรือสัมผัสที่ร่างกายเป็นผู้สร้างขึ้นเอง

งานวิจัยปี 1998 ยืนยันว่า สมองตอบสนองต่อการสัมผัสจากคนอื่นมากกว่า

ในการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ Nature Neuroscience เมื่อปี 1998 เบลกมอร์และคณะใช้เทคนิคถ่ายภาพสมองด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเชิงหน้าที่ หรือ Functional Magnetic Resonance Imaging (fMRI) เพื่อตรวจสอบการทำงานของสมองขณะผู้เข้าร่วมการทดลองได้รับการกระตุ้นทางสัมผัส

นักวิจัยเปรียบเทียบการตอบสนองของสมองระหว่างสัมผัสที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของผู้เข้าร่วมเอง กับสัมผัสที่เกิดจากบุคคลภายนอก โดยพบว่า สมองส่วนรับความรู้สึกจากร่างกาย หรือ Somatosensory Cortex มีการทำงานมากกว่าเมื่อได้รับสัมผัสจากภายนอก

ผลการศึกษายังชี้ให้เห็นว่าสมองน้อยมีบทบาทเกี่ยวข้องกับการคาดการณ์ผลลัพธ์ทางประสาทสัมผัสของการเคลื่อนไหว และอาจส่งสัญญาณที่ช่วยลดการตอบสนองต่อสัมผัสที่เกิดจากตัวเราเอง

การค้นพบนี้ช่วยอธิบายว่า เหตุใดสมองจึงรับรู้สัมผัสจากผู้อื่นแตกต่างจากสัมผัสที่เราสร้างขึ้นเอง แม้ว่าลักษณะของการสัมผัสจะใกล้เคียงกันก็ตาม

ทำไมเวลาคนอื่นจั๊กจี้ เราถึงสะดุ้งและหัวเราะ?

หนึ่งในปัจจัยสำคัญคือ ความคาดเดาไม่ได้ของการสัมผัส เพราะเมื่อมีคนอื่นเข้ามาจั๊กจี้ สมองของเราไม่สามารถคาดการณ์ตำแหน่ง เวลา และแรงสัมผัสได้อย่างแม่นยำเหมือนเวลาที่เราขยับมือสัมผัสตัวเอง

เมื่อเกิดสัมผัสที่ไม่ได้คาดการณ์ไว้ ระบบประสาทจึงอาจตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นนั้นมากกว่า ส่งผลให้เกิดอาการสะดุ้ง หดตัว เกร็งกล้ามเนื้อ หรือหัวเราะ

อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกจั๊กจี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความประหลาดใจเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับบริเวณของร่างกาย ลักษณะและความแรงของสัมผัส รวมถึงสภาวะทางอารมณ์ของแต่ละคนด้วย

จึงไม่ใช่ว่าทุกครั้งที่มีคนแตะตัวเราจะรู้สึกจั๊กจี้ หรือทุกคนจะตอบสนองต่อการจั๊กจี้ในลักษณะเดียวกัน บางคนอาจหัวเราะทันที ขณะที่บางคนรู้สึกไม่สบายตัวและต้องการหลีกเลี่ยงการสัมผัสนั้น

รู้หรือไม่? ความรู้สึกจั๊กจี้แบ่งได้เป็น 2 ประเภท

ข้อมูลจาก BrainFacts เว็บไซต์เผยแพร่ความรู้ด้านประสาทวิทยาที่ได้รับการสนับสนุนจาก Society for Neuroscience อธิบายว่าความรู้สึกจั๊กจี้สามารถแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะหลัก ซึ่งมีการตอบสนองแตกต่างกัน

1. Knismesis ความรู้สึกจั๊กจี้เบา ๆ คล้ายมีอะไรไต่ผิวหนัง

เป็นความรู้สึกที่เกิดจากสัมผัสเบา ๆ บนผิวหนัง เช่น ขนนกสัมผัสผิว หรือมดเดินผ่านบริเวณขา ทำให้รู้สึกยุบยิบ ระคายเคือง หรืออยากเกาและปัดสิ่งที่สัมผัสออกไป

ความรู้สึกประเภทนี้ไม่จำเป็นต้องทำให้หัวเราะ และบางครั้งเราสามารถกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกดังกล่าวกับตัวเองได้ในระดับหนึ่ง

2. Gargalesis ความรู้สึกจั๊กจี้รุนแรงจนสะดุ้งหรือหัวเราะ

เป็นความรู้สึกจั๊กจี้ที่เกิดจากการกระตุ้นบางบริเวณของร่างกาย เช่น รักแร้ ฝ่าเท้า หรือบริเวณซี่โครง โดยอาจทำให้เกิดการหดตัวของร่างกาย การดิ้นหลบ หรือการหัวเราะที่ควบคุมได้ยาก

ความรู้สึกประเภทนี้มักเกิดขึ้นเมื่อได้รับการจั๊กจี้จากผู้อื่น ขณะที่การพยายามสร้างความรู้สึกจั๊กจี้รุนแรงแบบเดียวกันด้วยตัวเองทำได้ยากมาก เพราะสมองสามารถคาดการณ์สัมผัสที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของตัวเองได้

การจั๊กจี้ตัวเองไม่ได้ บอกอะไรเกี่ยวกับสมอง?

แม้การจั๊กจี้จะดูเป็นเรื่องเล็กน้อยในชีวิตประจำวัน แต่ปรากฏการณ์นี้สะท้อนให้เห็นความสามารถที่ซับซ้อนของสมองในการประมวลผลข้อมูลจากร่างกายและสิ่งแวดล้อม

สมองไม่ได้เพียงรอรับข้อมูลเมื่อสัมผัสเกิดขึ้นเท่านั้น แต่ยังสามารถคาดการณ์ผลลัพธ์ของการเคลื่อนไหวล่วงหน้า และปรับระดับการตอบสนองต่อข้อมูลที่ได้รับอย่างต่อเนื่อง

ความสามารถดังกล่าวช่วยให้เรารับรู้ความแตกต่างระหว่างการสัมผัสที่สร้างขึ้นเองกับการสัมผัสจากภายนอก และทำให้ระบบประสาทสามารถให้ความสำคัญกับสิ่งกระตุ้นที่อาจไม่คาดคิดได้มากขึ้น

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ยังคงศึกษากลไกที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกจั๊กจี้ โดยเฉพาะเหตุผลที่การจั๊กจี้บางประเภทกระตุ้นให้เกิดเสียงหัวเราะ และเหตุใดแต่ละคนจึงมีระดับความไวต่อการจั๊กจี้แตกต่างกัน

สรุป ทำไมเราจั๊กจี้ตัวเองแล้วไม่ขำเหมือนคนอื่นจั๊กจี้?

เหตุผลสำคัญที่เราจั๊กจี้ตัวเองแล้วไม่ค่อยรู้สึกจั๊กจี้ เป็นเพราะสมองสามารถคาดการณ์สัมผัสที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของตัวเองได้ล่วงหน้า โดยมีสมองน้อยเข้ามาเกี่ยวข้องกับการประมวลผลและคาดการณ์ผลลัพธ์ของการสัมผัส ทำให้การตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นนั้นลดลง

ในทางกลับกัน เมื่อถูกคนอื่นจั๊กจี้ สมองไม่สามารถคาดการณ์สัมผัสได้อย่างแม่นยำเท่ากัน จึงมีโอกาสเกิดการตอบสนองที่รุนแรงกว่า ทั้งความรู้สึกจั๊กจี้ การสะดุ้ง และการหัวเราะ

ดังนั้น หากครั้งต่อไปคุณลองใช้นิ้วจั๊กจี้ฝ่าเท้าหรือเอวตัวเองแล้วไม่หัวเราะ ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะสมองกำลังใช้กลไกการคาดการณ์ทางประสาทสัมผัสตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งความสามารถอันน่าทึ่งของระบบประสาทมนุษย์

แหล่งอ้างอิง

1. Nature Neuroscience – Central Cancellation of Self-Produced Tickle Sensation (1998)
2. BrainFacts – Why Can’t You Tickle Yourself?
3. BrainFacts – Unraveling the Mysteries of Tickling