ทำเนียบ 14 ไดโนเสาร์ไทย น้องใหม่ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” ใหญ่สุดที่เคยพบ

เปิดทำเนียบ 14 ไดโนเสาร์ไทย ตัวล่าสุด “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” ไดโนเสาร์ยักษ์คอยาวสายพันธุ์ใหม่

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 ที่มีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรก ณ ห้วยประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของงานวิจัยบรรพชีวินวิทยาในประเทศไทย ตลอดระยะเวลากว่า 50 ปีที่ผ่านมา พบว่าไทยเคยเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของไดโนเสาร์หลากหลายสายพันธุ์ตั้งแต่ ยุคไทรแอสซิกตอนปลายถึงยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 220-100 ล้านปีก่อน) โดยมีการค้นพบแล้วอย่างน้อย 25 ชนิด และในจำนวนนี้เป็น ชนิดใหม่ของโลกถึง 14 ชนิด

ทำเนียบไดโนเสาร์ไทย (เรียงตามปีที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ)

1. สยามโมซอรัส สุธีธรนิ (Siamosaurus suteethorni)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2529 (ไดโนเสาร์ที่ตั้งชื่ออย่างเป็นทางการชนิดแรกของไทย)

• ลักษณะ: เทอโรพอด (กินเนื้อ) วงศ์สไปโนซอริดี ยาวประมาณ 8 เมตร กะโหลกเรียว ฟันทรงกรวยคล้ายจระเข้ กินปลาเป็นหลัก

• แหล่งที่พบ: หลุมขุดค้นที่ 1 ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น

2. ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ (Psittacosaurus sattayaraki)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2535

• ลักษณะ: ออร์นิธิสเชีย (กินพืช) ขนาดเล็ก ยาว 1.5 เมตร มีจะงอยปากตะขอคล้ายนกแก้ว กินใบไม้และเมล็ดพืชเปลือกแข็ง

• แหล่งที่พบ: ต.ลาดใหญ่ อ.เมืองชัยภูมิ จ.ชัยภูมิ

3. ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2537

• ลักษณะ: ซอโรพอด (กินพืชคอยาว) ขนาดกลาง ยาว 15-20 เมตร หนัก 17 ตัน จัดอยู่ในวงศ์ยูฮีโลโพดิดี

• แหล่งที่พบ: หลุมขุดค้นที่ 1 ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น

• ที่มาชื่อ: ถวายพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

4. สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2539

• ลักษณะ: เทอโรพอด (กินเนื้อ) ขนาดใหญ่ ยาว 6-7 เมตร เดินด้วยสองขาหลัง ปัจจุบันคาดว่าเป็นกลุ่มซีลูโรซอร์ยุคแรก

• แหล่งที่พบ: หลุมขุดค้นที่ 9 หินลาดยาว อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น

5. อีสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ (Isanosaurus attavipachi)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2543

• ลักษณะ: ซอโรพอดที่เก่าแก่ที่สุดในโลกชนิดหนึ่ง (210 ล้านปี) ตัวอย่างที่พบเป็นวัยเยาว์ยาว 6.5 เมตร (โตเต็มวัยอาจถึง 15 เมตร)

• แหล่งที่พบ: ภูนกเขียน จ.ชัยภูมิ

6. กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2552

• ลักษณะ: กลุ่มไดโนเสาร์นกกระจอกเทศ (Ornithomimosaur) ยาว 2 เมตร ว่องไว คอยาว หัวเล็ก กินทั้งพืชและสัตว์

• แหล่งที่พบ: หลุมขุดค้นที่ 5 ซำหญ้าคา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น

7. สยามโมดอน นิ่มงามมิ (Siamodon nimngami)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2554

• ลักษณะ: กลุ่มปากเป็ด (Iguanodontia) ขนาดกลาง ปากแบนแผ่ออก ฟันรูปทรงใบไม้หยักบริเวณขอบ

• แหล่งที่พบ: บ้านสะพานหิน จ.นครราชสีมา

8. ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ (Ratchasimasaurus suranareae)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2554

• ลักษณะ: ออร์นิธิสเชียนขนาดกลาง ยาว 5-6 เมตร ขากรรไกรยาวและแบน เป็นตัวเชื่อมวิวัฒนาการสู่กลุ่มปากเป็ดรุ่นหลัง

• แหล่งที่พบ: บ้านโป่งแมลงวัน จ.นครราชสีมา

9. สิรินธรนา โคราชเอนซิส (Sirindhorna khoratensis)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2558

• ลักษณะ: ออร์นิธิสเชียนกินพืช ยาว 6 เมตร มีความหลากหลายทางสายพันธุ์สูงที่สุดในหมวดหินโคกกรวด

• แหล่งที่พบ: บ้านสะพานหิน จ.นครราชสีมา

• ที่มาชื่อ: ถวายพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

10. ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมิ (Phuwiangvenator yaemniyomi)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2562

• ลักษณะ: นักล่าปราดเปรียวกลุ่มเมกาแรปเทอรา ยาว 6 เมตร มีกรงเล็บขนาดใหญ่ที่ขาหน้าสำหรับจับเหยื่อ

• แหล่งที่พบ: หลุมขุดค้นที่ 9 พลาญหินลาดยาว อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น

11. วายุแรปเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส (Vayuraptor nongbualamphuensis)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2562

• ลักษณะ: นักล่าขนาดกลางยาว 4-4.5 เมตร มีขาเรียวยาวและว่องไวกว่าภูเวียงเวเนเตอร์

• แหล่งที่พบ: ภูวัด อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ จ.หนองบัวลำภู

12. สยามแรปเตอร์ สุวัจน์ติ (Siamraptor suwati)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2562

• ลักษณะ: นักล่าฟันฉลาม (Carcharodontosauria) ขนาดใหญ่ ยาว 7-8 เมตร ฟันคมรูปตัว V

• แหล่งที่พบ: บ้านสะพานหิน จ.นครราชสีมา (ตัวแรกของกลุ่มนี้ในอาเซียน)

13. มินิโมเคอร์เซอร์ ภูน้อยเอนซิส (Minimocursor phunoiensis)

• ปีที่ตีพิมพ์: พ.ศ. 2566

• ลักษณะ: “นักวิ่งตัวจิ๋ว” วัยเยาว์ยาว 60 ซม. (โตเต็มวัย 2 เมตร) เก่าแก่ที่สุดในกลุ่มนีออร์นิธิสเชียในอาเซียน

• แหล่งที่พบ: ภูน้อย จ.กาฬสินธุ์

14. นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (Nagatitan chaiyaphumensis)

นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส ไดโนเสาร์ยักษ์คอยาวสายพันธุ์ใหม่ล่าสุดที่พบในไทย จากซากฟอสซิลที่ถูกขุดพบในประเทศไทยเมื่อราวสิบปีก่อน สถานที่ค้นพบ บ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ ไดโนเสาร์ชนิดนี้เป็นไดโนเสาร์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการค้นพบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีน้ำหนักตัวถึง 27 ตัน หรือเทียบเท่ากับช้างเอเชียตัวเต็มวัย 9 เชือก และมีลำตัวยาว 27 เมตร หรือ 88 ฟุต

นาคาไททันมีขนาดยาวกว่าไดโนเสาร์สายพันธุ์ดิพโพลโดคัส (Diplodocus) โดยนาคาไททันเองก็จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับไดโนเสาร์สายพันธุ์ดิพโพลโดคัส คือวงศ์ซอโรพอด (Sauropod) หรือกลุ่มไดโนเสาร์กินพืชคอยาว

การค้นพบครั้งนี้ต่อยอดมาจากเมื่อสิบปีที่แล้ว ซึ่งมีการพบซากฟอสซิลอยู่ริมสระน้ำแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย เมื่อเวลาผ่านไป ทีมนักวิจัยจากสหราชอาณาจักรและไทยจึงระบุสายพันธุ์ดังกล่าวได้สำเร็จ

นักวิจัยระบุว่า การค้นพบครั้งนี้ช่วยสร้างความกระจ่างให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศในยุคโบราณเอื้อให้ไดโนเสาร์ขนาดยักษ์มีวิวัฒนาการและเติบโตขึ้นมาได้อย่างไร

ไดโนเสาร์ชนิดนี้มีชื่อเต็มว่า นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (Nagatitan chaiyaphumensis) โดยคำว่า “นาคา” อ้างอิงถึงพญานาคตามคติความเชื่อพื้นบ้านในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คำว่า “ไททัน” อ้างอิงถึงเทพเจ้าในตำนานกรีก และ “ชัยภูมิเอนซิส” หมายถึง “จากชัยภูมิ” ซึ่งเป็นจังหวัดที่ค้นพบซากฟอสซิลนี้

นาคาไททันมีชีวิตอยู่เมื่อราว 100-120 ล้านปีก่อน หรือประมาณ 40 ล้านปีก่อนยุคของไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ (Tyrannosaurus rex) และมีขนาดใหญ่กว่าไดโนเสาร์ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ถึงสองเท่า

งานวิจัยชิ้นนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports โดยมีฐิติวุฒิ เศรษฐพานิชสกุล นักศึกษาปริญญาเอกชาวไทยจากมหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน (UCL) เป็นผู้เขียนหลัก เขากล่าวว่า ทีมนักวิจัยขนานนามนาคาไททันว่าเป็น “ไททันตัวสุดท้าย” ของไทย เนื่องจากซากฟอสซิลดังกล่าวถูกพบในชั้นหินที่มีอายุน้อยที่สุดในประเทศ

ที่มาของชื่อ: “นาคาไททัน” มาจากคำว่า “นาคา” ซึ่งอ้างอิงถึงพญานาค ในความเชื่อของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วน “ไททัน” มาจากชื่อเหล่าเทพในตำนานกรีก ขณะที่ “ชัยภูมิเอนซิส” หมายถึง จ.ชัยภูมิ ซึ่งเป็นแหล่งค้นพบ