ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยจดทะเบียนสมรสเฉพาะชาย – หญิง ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ แนะควรตรากฎหมายแยก อาจคนละแนวทางกับสมรสเท่าเทียม ที่จะแก้ไขกฎหมาย โซเชียลผุดแฮชแทกขึ้นเทรนด์
ภาพจาก Daniel Jedzura / shutterstock.com
จากการผลักดันกฎหมายเกี่ยวกับความเท่าเทียมทางเพศที่สังคมกำลังจับตามอง
โดยเฉพาะร่างกฎหมาย สมรสเท่าเทียม ซึ่งยังคงรอพิจารณาจากสภา
รวมทั้งต้องรอความชัดเจนจากการตีความของ ศาลรัฐธรรมนูญ ว่า
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่รับรองการสมรสเฉพาะชาย-หญิง
ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ นั้น
ล่าสุด วันที่ 17 พฤศจิกายน 2564 ข่าวช่อง 3 รายงานว่า ศาลรัฐธรรมนูญได้มีการพิจารณาวินิจฉัย
กรณีขอจดทะเบียนสมรสของบุคคลหลากหลายทางเพศ เรื่องการสมรสของชาย – หญิง
ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ โดยมีมติเป็นเอกฉันท์ว่า
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1448 ไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ
โดยมีข้อสังเกตว่ารัฐสภาคณะรัฐมนตรีและหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง
สมควรดำเนินการตรากฎหมาย
เพื่อรองรับสิทธิและหน้าที่ของบุคคลผู้มีความหลากหลายทางเพศต่อไป
กรณีดังกล่าวสืบเนื่องมาจาก
น.ส.พวงเพชร และนางเพิ่มทรัพย์
คู่รักซึ่งมีเพศตามทะเบียนราษฎร์เป็นเพศหญิง
ได้ยื่นคำร้องขอจดทะเบียนสมรสเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2563
แต่ถูกนายทะเบียนปฏิเสธ
ทั้งคู่จึงให้ทนายความยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง
เพื่อให้ศาลสั่งให้นายทะเบียนรับจดทะเบียนสมรส
หากนายทะเบียนปฏิเสธก็ขอให้ศาลส่งคำโต้แย้งประเด็นข้อกฎหมายไปยังศาลรัฐธรรมนูญ
เพื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1448
ที่รองรับการสมรสเฉพาะชาย-หญิงขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่
สำหรับมาตรา
1448 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กำหนดว่า
การสมรสจะทำได้เมื่อชายและหญิงมีอายุ 17 ปี บริบูรณ์แล้ว
หรือในกรณีมีเหตุสมควร ศาลอาจอนุญาตให้ทำการสมรสก่อนหน้านั้นได้
ขณะที่มาตรา 4 และมาตรา 5 เป็นบททั่วไป
ที่วางหลักการคุ้มครองเกี่ยวกับศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ
ความเสมอภาคของบุคคล และความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญไว้
ทวิตเตอร์ดัน #สมรสเท่าเทียม ขึ้นเทรนด์
ภายหลังคำตัดสินดังกล่าว โลกออนไลน์อย่างทวิตเตอร์ได้ดันแฮชแทก #สมรสเท่าเทียม จนขึ้นมาติดอันดับที่ 3 ของไทย โดยเนื้อหานั้นสนับสนุนแนวทางสมรสเท่าเทียม
เนื่องจากปัจจุบันคู่รักที่มีความหลากหลายทางเพศยังไม่สามารถแต่งงานกันได้
มองงว่าการแต่งงานไม่ควรใช้เพศมากำหนด
ซึ่งหากจะมีการแก้ไขกฎหมายก็จะสนับสนุนแนวทางของ สมรสเท่าเทียม
เพราะมีการให้ความเท่าเทียมทางเพศในการแต่งงานมากกว่า พ.ร.บ.คู่ชีวิต
การวินิจฉัยนี้ มีความหมายอย่างไรกับ สมรสเท่าเทียม
เกี่ยวกับเรื่องนี้ iLaw มีข้อสังเกตว่า ในข่าวดังกล่าว ศาลรัฐธรรมนูญตั้งข้อสังเกตให้ “ตรากฎหมาย” รับรองสิทธิผู้มีความหลากหลายทางเพศ แต่ไม่ได้ตั้งข้อสังเกตโดยระบุเจาะจงให้ “แก้ประมวลกฎหมายแพ่งฯ” ซึ่งกำหนดการสมรสเฉพาะชาย – หญิง นี่อาจเป็นหนึ่งสัญญาณที่ทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เลือกผลักดัน “ร่าง พ.ร.บ.คู่ชีวิต” ที่เป็นกฎหมายแยก ให้เฉพาะคู่รักเพศเดียวกันจดทะเบียนเป็นคู่ชีวิต
ซึ่งเป็นคนละแนวทางกับการแก้ไขประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
เพื่อให้ทุกคนจดทะเบียนสมรสภายใต้กฎหมายเดียวกัน อย่าง สมรสเท่าเทียม
ทั้งนี้
เมื่อกลางปี 2563 ส.ส. พรรคฝ่ายค้าน
เสนอร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ต่อสภาผู้แทนราษฎรไปแล้ว
ร่างกฎหมายดังกล่าวถูกบรรจุในระเบียบวาระการประชุมของสภาผู้แทนราษฎรมาเกินหนึ่งปีแล้ว
แต่ยังไม่ได้เข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรในวาระหนึ่ง
ก็ต้องจับตาต่อไปว่า ท้ายที่สุดแล้ว
แนวทางรับรองสิทธิก่อตั้งครอบครัวของผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย
จะไปทาง สมรสเท่าเทียม คือ แก้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือ
ออกกฎหมายแยกเป็น พ.ร.บ.คู่ชีวิต
ข้อแตกต่าง พ.ร.บ.คู่ชีวิต กับ สมรสเท่าเทียม
บุคคลที่ได้รับรองสิทธิตามกฎหมาย
ร่าง
พ.ร.บ. คู่ชีวิต ได้กำหนดนิยาม คู่ชีวิต
ให้หมายถึงบุคคลที่จดทะเบียนตามกฎหมายคู่ชีวิตเนื่องจากไม่สามารถใช้สิทธิจดทะเบียนสมรสได้ตาม
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์ )
เพราะเหตุแห่งเพศสภาพ จึงใช้ได้เฉพาะการจดทะเบียนของชายและชาย
หญิงและหญิงเท่านั้น ในขณะที่ สมรสเท่าเทียม
มุ่งไปที่แก้ไขถ้อยคำเดิมที่ยังสะท้อนถึงฐานความคิดสองเพศ เช่น ชาย หญิง
สามี ภรรยา เป็นคำใหม่ที่ทำให้ทุกคนไม่ว่าจะมีเพศใดได้รับรองสิทธิตามกฎหมาย
การหมั้น
ร่าง
พ.ร.บ.คู่ชีวิต ไม่มีบทบัญญัติว่าด้วยการหมั้น ในขณะที่ สมรสเท่าเทียม
เปิดโอกาสให้ทุกเพศสามารถทำการหมั้นได้
โดยกำหนดให้บุคคลสามารถทำการหมั้นเพื่อเป็นสัญญาว่าจะแต่งงานกันต่อไปเมื่อมีอายุ
17 ปีบริบูรณ์ โดยทั้งสองฝ่ายต่างแลกเปลี่ยนของหมั้น
และบุคคลทั้งสองฝ่ายต่างส่งมอบสินสอดให้แก่บุพการีของอีกฝ่าย
โดยไม่จำกัดให้เฉพาะฝ่ายชายที่ต้องส่งมอบสินสอดให้บิดามารดาของฝ่ายหญิง
อายุขั้นต่ำในการจดทะเบียนเพื่อรับรองสิทธิในการก่อตั้งครอบครัว
ร่าง
พ.ร.บ. คู่ชีวิต กำหนดไว้ที่ 20 ปีบริบูรณ์ ต่างจากการสมรสของชายหญิงตาม
ประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์ ที่กำหนดไว้ที่ 17
ปีบริบูรณ์โดยต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดา และหากมีอายุครบ 20
ปีบริบูรณ์ ก็สามารถจดทะเบียนสมรสได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอม ในขณะที่
สมรสเท่าเทียม อายุขั้นต่ำในการสมรสเริ่มที่ 18 ปีบริบูรณ์
เพื่อให้สอดคล้องกับอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก
แต่ก็ยังคงหลักการเดิมไว้ว่าหากมีกรณีสมควร เช่น
เด็กตั้งครรภ์ก่อนอายุที่จะทำการสมรสได้ ก็ให้ศาลอนุญาตให้ทำการสมรสก่อน
สิทธิต่าง ๆ ในทางกฎหมาย
พ.ร.บ.คู่ชีวิต
ระบุว่ามีสิทธิทำการต่าง ๆ ในฐานะคู่ชีวิต เช่น
ให้ความยินยอมในการรักษาพยาบาล ดำเนินคดีอาญาแทนคู่ชีวิตของตน การจัดการศพ
การเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนการขาดไร้อุปการะกรณีที่มีผู้ทำละเมิดต่อคู่ชีวิตของตน
ฯลฯ ในขณะที่ สมรสเท่าเทียม
จะทำให้คู่สมรสทุกเพศได้สิทธิตามกลไกปกติของกฎหมาย
การจัดการทรัพย์สินร่วมกัน
พ.ร.บ.คู่ชีวิต
ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยทรัพย์สินระหว่างสามีภรรยาตาม
ประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์ มาใช้โดยอนุโลม
กล่าวคือทรัพย์สินที่หามาได้ก่อนจดทะเบียนคู่ชีวิตนั้นจะเป็นสินส่วนตัวซึ่งคู่ชีวิตฝ่ายหนึ่งสามารถจัดการได้โดยลำพัง
และทรัพย์สินที่หามาได้ระหว่างจดทะเบียนคู่ชีวิตจะมีลักษณะเป็นสินสมรส
ซึ่งการจัดการสินสมรสบางกรณีต้องได้รับความยินยอมจากคู่ชีวิตอีกฝ่าย เช่น
การขาย การจำนองอสังหาริมทรัพย์ ให้กู้ยืมเงิน สำหรับ สมรสเท่าเทียม
ก็จะทำให้บุคคลทุกเพศมีสถานะเป็นคู่สมรส
และใช้หลักการในการจัดการทรัพย์สินตามกลไกปกติของกฎหมาย
การสิ้นสุดความสัมพันธ์ตามกฎหมาย
พ.ร.บ.คู่ชีวิต
ใช้กระบวนการที่คล้ายคลึงกับการหย่าของชายหญิงตาม
ประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์ กล่าวคือ
สามารถใช้วิธีจดทะเบียนเลิกคู่ชีวิตได้ตามความสมัครใจของทั้งสองฝ่าย
หรือใช้กระบวนการศาลโดยต้องมีเหตุที่จะขอให้ศาลเพิกถอนการจดทะเบียนคู่ชีวิต
และอีกกรณีหนึ่งคือคู่ชีวิตฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต สำหรับ สมรสเท่าเทียม
ก็จะทำให้คู่สมรสทุกเพศสามารถใช้กลไกการหย่าได้ตามปกติ
การรับมรดก
นำกฎหมายมรดกตามประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์ มาใช้บังคับโดยอนุโลม
กล่าวคือเมื่อคู่ชีวิตฝ่ายหนึ่งเสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม
คู่ชีวิตฝ่ายที่ยังมีชีวิตอยู่ก็สามารถรับมรดกได้ในฐานะทายาทโดยธรรมเหมือนคู่สมรสชายหญิง
สำหรับ สมรสเท่าเทียม ก็จะทำให้บุคคลทุกเพศมีสถานะเป็นคู่สมรส
อันเป็นทายาทโดยธรรมที่จะได้รับมรดกกรณีที่ผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรม
การมีบุตร
พ.ร.บ.คู่ชีวิต ไม่ได้บัญญัติเรื่องการรับบุตรบุญธรรมไว้เป็นการเฉพาะ
คู่ชีวิตที่ต้องการรับบุตรบุญธรรมต้องไปใช้หลักการตามประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์
โดยบุตรบุญธรรมหนึ่งคน จะมีผู้รับบุตรบุญธรรมได้เพียงแค่หนึ่งคนเท่านั้น
มีแค่ คู่สมรส ตามประมวลกฎหมายอาญาแพ่งและพาณิชย์
จึงจะสามารถรับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้
ทำให้คู่ชีวิตอาจไม่สามารถรับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้
แต่หลังจากการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนทั้งทางออนไลน์และผ่านงานสาธารณะแล้ว
ได้มีปรับเปลี่ยนโดย อนุญาตให้คู่ชีวิตรับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้
แต่ก็ยังไม่มีการรับรองกลไกการมีบุตรโดยอาศัยเทคโนโลยีทางชีวภาพ
ขณะที่แนวทาง สมรสเท่าเทียม เปิดโอกาสให้ทุกเพศรับบุตรบุญธรรมได้
สำหรับการมีบุตรโดยอาศัยเทคโนโลยีทางชีวภาพ
สิทธิในการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐ
พ.ร.บ.คู่ชีวิตได้กำหนดถ้อยคำที่แยกออกมาเป็น คู่ชีวิต
ทำให้คู่ชีวิตขาดโอกาสในการเข้าถึงสวัสดิการหรือสิทธิประโยชน์ที่รัฐได้กำหนดไว้ให้
คู่สมรส เช่น การลดหย่อนภาษีของคู่สมรสตามประมวลรัษฎากร สำหรับ
สมรสเท่าเทียม
จะทำให้คู่สมรสมีโอกาสในการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐที่รับรองแก่ คู่สมรส
ขอบคุณข้อมูลจาก ข่าวช่อง 3, ilaw, ilaw