หากพูดถึง “ประเทศเพื่อนบ้าน” เราอาจจะคุ้นเคยกับชื่อในปัจจุบันจนลืมไปว่า ในช่วงไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา หลายประเทศรอบบ้านเรามีการ “รีแบรนด์” เปลี่ยนชื่อประเทศกันเป็นว่าเล่น! แม้บางประเทศไม่ได้เปลี่ยนชื่อประเทศโดยตรง แต่ก็เปลี่ยนชื่อรัฐหรือชื่อที่ใช้เรียกในแต่ละยุค บางที่เปลี่ยนเพราะการเมือง บางที่เปลี่ยนเพื่อความสิริมงคล
วันนี้เราจะพาย้อนรอย 5 ประเทศเพื่อนบ้านไทย ที่ชื่อเดิมอาจทำให้คุณต้องอุทานว่า “อ๋อ…เคยเรียกแบบนี้จริงๆ ด้วย!”
นี่คือการเปลี่ยนชื่อที่คนไทยยังคงเรียกสลับกันบ่อยที่สุด! ในปี 2532 รัฐบาลทหารในขณะนั้นได้เปลี่ยนชื่อจาก “เบอร์มา” (Burma) เป็น “เมียนมา” (Myanmar) เพื่อให้ครอบคลุมถึงทุกกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศ ไม่ใช่แค่ชาวพม่าเพียงกลุ่มเดียว แต่ในภาษาไทยเราก็ยังอนุโลมให้เรียก “พม่า” ได้ในบริบททั่วไป
เพื่อนบ้านทางตะวันออกของเราผ่านการเปลี่ยนชื่อมานับครั้งไม่ถ้วนตามสถานการณ์การเมือง! ตั้งแต่ “พระราชอาณาจักรกัมพูชา” กลายเป็น “สาธารณรัฐเขมร” (ในยุคลอน นอล) และที่คนทั่วโลกจำไม่ลืมคือ “กัมพูชาประชาธิปไตย” (ในยุคเขมรแดง) ก่อนจะกลับมาใช้ชื่อปัจจุบันที่เราคุ้นเคยกัน
ก่อนจะกลายเป็น “สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว” หรือที่คนไทยเรียกสั้นๆ ว่า สปป.ลาว ประเทศเพื่อนบ้านสุดคลาสสิกแห่งนี้เคยใช้ชื่อว่า “พระราชอาณาจักรลาว” มาก่อนที่จะมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2518
ย้อนกลับไปในสมัยที่ยังเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส พื้นที่ส่วนใหญ่ของเวียดนามกลางถูกเรียกว่า “อันนัม” ซึ่งเป็นชื่อที่คนไทยสมัยก่อนคุ้นหูมาก (เราเคยมีสงคราม “อานามสยามยุทธ”) ก่อนที่จะรวบรวมประเทศและประกาศใช้ชื่อ “สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม” อย่างเป็นทางการในเวลาต่อมา
แม้จะไม่ได้มีพรมแดนติดกันทางบก แต่ถือเป็นเพื่อนบ้านอาเซียนที่ใกล้ชิด ในอดีตช่วงที่ยังไม่ประกาศเอกราช ดินแดนหมู่เกาะหมื่นเกาะแห่งนี้ถูกเรียกว่า “หมู่เกาะอินดีสตะวันออกของเนเธอร์แลนด์” หรือ หรือดัตช์อีสต์อินดีส์ (Dutch East Indies) ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็น “อินโดนีเซีย” ที่ฟังดูอินเตอร์และเข้มแข็งกว่าเดิม
การเปลี่ยนชื่อประเทศไม่ใช่แค่เรื่องของการเรียกขาน แต่มันคือการบันทึกประวัติศาสตร์และการก้าวเดินต่อไปของแต่ละชนชาติ การได้รู้ว่าเพื่อนบ้านรอบตัวเรามีที่มาที่ไปอย่างไร นอกจากจะสนุกแล้วยังช่วยให้เราเข้าใจวัฒนธรรมของกันและกันมากขึ้นด้วย ใครที่เคยเรียกชื่อเก่าประเทศไหน หรือมีเรื่องราวที่จำได้แม่นเกี่ยวกับชื่อเดิมเหล่านี้