งูชนิดไหนเข้าบ้านบ่อยที่สุด? เปิดข้อมูลหน่วยงานไทยเกี่ยวกับงูเหลือม งูเขียวพระอินทร์ และงูเห่า พร้อมลักษณะ จุดที่อาจพบในบ้าน และวิธีป้องกันงูเข้าบ้านอย่างปลอดภัย
งูชนิดไหนเข้าบ้านบ่อยที่สุดในประเทศไทย? เป็นคำถามที่หลายคนสงสัย โดยเฉพาะช่วงฤดูฝนที่มักมีข่าวงูเลื้อยเข้าบ้าน ซ่อนตัวตามสวน ท่อระบายน้ำ หรือบริเวณที่อยู่อาศัย บางครั้งงูอาจเข้ามาโดยที่เจ้าของบ้านไม่รู้ตัว และพบอีกครั้งเมื่อเข้าไปทำความสะอาดหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของ
ข้อมูลจากศูนย์เฝ้าระวังโรคติดต่อจากสัตว์ป่าและสัตว์ต่างถิ่น คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า งูที่พบได้ในชุมชน โดยเฉพาะกรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีทั้งงูไม่มีพิษและงูพิษ เช่น งูเหลือม งูเขียวพระอินทร์ งูเห่า งูเขียวหางไหม้ และงูสิงบางชนิด
ในจำนวนนี้ งูเหลือม งูเขียวพระอินทร์ และงูเห่า เป็น 3 ชนิดที่มีรายงานพบในพื้นที่อยู่อาศัย และเคยปรากฏในข้อมูลการแจ้งเหตุของกรุงเทพมหานคร โดยงูเหลือมเป็นชนิดที่มีการรายงานว่าจับได้มากที่สุด อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลระดับประเทศที่ยืนยันการจัดอันดับงูเข้าบ้านทุกชนิดอย่างครบถ้วน
มาทำความรู้จักงูทั้ง 3 ชนิด พร้อมลักษณะที่ควรรู้ จุดที่อาจพบในบ้าน และวิธีรับมือหากงูเลื้อยเข้ามาในพื้นที่อยู่อาศัย
งูเหลือม (Reticulated Python) เป็นงูขนาดใหญ่ที่พบได้ในประเทศไทย และเป็นหนึ่งในงูที่มีรายงานการเข้าช่วยจับในพื้นที่กรุงเทพมหานครจำนวนมาก โดยข้อมูลที่มหาวิทยาลัยมหิดลรวบรวมเกี่ยวกับการพบงูในชุมชนระบุว่า งูเหลือมเป็นหนึ่งในชนิดที่พบได้ตามพื้นที่อยู่อาศัยและบริเวณชุมชนเมือง
งูเหลือมมีลำตัวขนาดใหญ่ ลวดลายสีน้ำตาล เหลือง และดำเรียงเป็นรูปตาข่ายหรือรูปทรงเรขาคณิตตามลำตัว สามารถเลื้อยขึ้นต้นไม้และว่ายน้ำได้ จึงอาจพบได้ทั้งบนพื้นดิน บริเวณสวน และใกล้แหล่งน้ำ
สาเหตุสำคัญคือการหาอาหารและที่หลบซ่อน โดยเฉพาะบริเวณที่มีหนู นก หรือสัตว์เลี้ยงขนาดเล็ก รวมถึงพื้นที่รกร้างหรือมีสิ่งของสะสมจำนวนมาก ซึ่งอาจเป็นแหล่งหลบซ่อนของงูและสัตว์ที่เป็นเหยื่อ
นอกจากนี้ การขยายตัวของเมืองยังทำให้พื้นที่ธรรมชาติเดิมเปลี่ยนเป็นที่อยู่อาศัย ส่งผลให้คนและงูมีโอกาสพบกันมากขึ้น โดยเฉพาะบริเวณรอยต่อระหว่างชุมชนกับพื้นที่สวนหรือพื้นที่ชุ่มน้ำ
งูเหลือมเป็นงูไม่มีพิษ แต่ไม่ได้หมายความว่าไม่มีอันตราย เพราะมีขนาดใหญ่ มีกำลังกล้ามเนื้อสูง และใช้วิธีรัดเหยื่อก่อนกินอาหาร อีกทั้งยังสามารถกัดเพื่อป้องกันตัวเมื่อถูกคุกคามได้
หากพบงูเหลือมภายในบ้าน โดยเฉพาะงูขนาดใหญ่ ไม่ควรเข้าไปจับหรือพยายามดึงออกจากที่ซ่อนด้วยตนเอง ควรนำเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณนั้น และติดต่อเจ้าหน้าที่ให้เข้าช่วยเหลือ
งูเขียวพระอินทร์ (Golden Flying Snake) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Chrysopelea ornata เป็นงูที่พบได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยสถานเสาวภา สภากาชาดไทย ระบุว่า งูชนิดนี้มีความยาวประมาณ 100-130 เซนติเมตร และมีความสามารถในการปีนป่ายต้นไม้ได้ดี
ลักษณะเด่นของงูเขียวพระอินทร์คือลำตัวสีเขียวแกมเหลือง มีเกล็ดสีดำหรือขอบเกล็ดสีดำเรียงเป็นลวดลายคล้ายกากบาทตามลำตัว ทำให้สามารถแยกความแตกต่างจากงูสีเขียวชนิดอื่นได้ในบางกรณี
งูชนิดนี้เคลื่อนไหวรวดเร็ว และสามารถร่อนจากต้นไม้หนึ่งไปยังอีกต้นหนึ่งได้ โดยใช้รูปร่างของลำตัวช่วยในการเคลื่อนที่ผ่านอากาศ
สถานเสาวภาระบุว่า อาหารของงูเขียวพระอินทร์ประกอบด้วยสัตว์หลายชนิด เช่น นก หนู กิ้งก่า ตุ๊กแก กบ และค้างคาว จึงอาจพบงูชนิดนี้ในบริเวณที่มีแหล่งอาหารดังกล่าว
สำหรับบ้านที่มีต้นไม้ใหญ่ กิ่งไม้พาดใกล้หลังคา หรือมีจิ้งจกและตุ๊กแกอาศัยอยู่จำนวนมาก อาจเป็นสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพบงูชนิดนี้ได้ โดยเฉพาะบริเวณสวนและโครงสร้างที่เชื่อมต่อกับต้นไม้
งูเขียวพระอินทร์เป็นงูที่มีพิษอ่อนสำหรับจับเหยื่อ แต่โดยทั่วไปไม่จัดเป็นงูพิษที่มีความสำคัญทางการแพทย์ต่อมนุษย์เหมือนงูเห่าหรืองูเขียวหางไหม้ อย่างไรก็ตาม ยังสามารถกัดและทำให้เกิดบาดแผลได้
ที่สำคัญ งูสีเขียวในประเทศไทยมีหลายชนิด และบางชนิดมีพิษที่เป็นอันตราย เช่น งูเขียวหางไหม้ ดังนั้น ไม่ควรสรุปว่างูสีเขียวที่พบในบ้านเป็นงูเขียวพระอินทร์โดยอาศัยสีลำตัวเพียงอย่างเดียว
หากพบงูสีเขียวในบ้าน ควรถอยห่างและหลีกเลี่ยงการจับด้วยมือเปล่า โดยเฉพาะหากไม่สามารถระบุชนิดได้อย่างมั่นใจ
งูเห่า (Cobra) เป็นงูพิษที่มีความสำคัญทางการแพทย์ในประเทศไทย โดยงูเห่าหม้อหรือ Monocled Cobra มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Naja kaouthia ซึ่งสถานเสาวภา สภากาชาดไทย ระบุว่าพบกระจายตัวได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย
งูเห่าชนิดนี้มีความยาวโดยทั่วไปประมาณ 100-180 เซนติเมตร ลำตัวอาจมีสีน้ำตาลอ่อน น้ำตาลเข้ม สีดำ หรือสีเหลืองนวล เมื่อรู้สึกถูกคุกคามอาจยกส่วนหัวและลำตัวด้านหน้าขึ้น พร้อมแผ่ส่วนคอที่เรียกว่าแม่เบี้ยเพื่อป้องกันตัว
อย่างไรก็ตาม งูเห่าไม่ได้แผ่แม่เบี้ยตลอดเวลา และยังมีงูเห่าชนิดอื่นในประเทศไทย จึงไม่ควรเข้าไปใกล้เพื่อสังเกตลักษณะหรือพิสูจน์ชนิดของงู
ข้อมูลจากสถานเสาวภาระบุว่า งูเห่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ลุ่มค่อนข้างชื้น รวมถึงจอมปลวกและทุ่งนา โดยออกหากินตามพื้นดิน และมีอาหารเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก หนู นก กบ และเขียด
ดังนั้น บ้านที่อยู่ใกล้ทุ่งนา พื้นที่รกร้าง หรือบริเวณที่มีหนูจำนวนมาก อาจมีโอกาสพบงูเห่าเข้ามาหาอาหารหรือหลบซ่อนได้ โดยเฉพาะจุดที่มีโพรงดิน กองวัสดุ หรือมุมอับซึ่งไม่ค่อยมีคนเข้าไปใช้งาน
งูเห่าเป็นงูพิษร้ายแรง โดยพิษสามารถส่งผลต่อระบบประสาทและการทำงานของกล้ามเนื้อ รวมถึงกล้ามเนื้อที่ใช้ในการหายใจ ขณะที่พิษของงูเห่าบางชนิดยังสามารถทำให้เกิดความเสียหายของเนื้อเยื่อบริเวณที่ถูกกัดได้
หากถูกงูเห่ากัด ผู้ป่วยอาจมีอาการปวด บวม หนังตาตก กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือหายใจลำบาก ซึ่งเป็นภาวะที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน
เมื่อพบงูเห่าภายในบ้าน ไม่ควรพยายามใช้ไม้ตี เขี่ย จับ หรือไล่ด้วยตนเอง เพราะอาจกระตุ้นให้งูป้องกันตัวด้วยการกัด ควรรีบออกจากบริเวณนั้นและขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญ
ข้อมูลจากศูนย์เฝ้าระวังโรคติดต่อจากสัตว์ป่าและสัตว์ต่างถิ่น มหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งรวบรวมสถิติการแจ้งเหตุจากหน่วยงานด้านป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ระบุว่า กรุงเทพมหานครมีรายงานเหตุเกี่ยวกับงูจำนวนมากอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา
สำหรับข้อมูลย้อนหลังที่มหาวิทยาลัยเผยแพร่ พบว่ามีรายงานเหตุเกี่ยวกับงูในกรุงเทพมหานคร ดังนี้
| ปี พ.ศ. | จำนวนเหตุที่ได้รับรายงาน |
|---|---|
| 2557 | 16,920 ครั้ง |
| 2558 | 24,559 ครั้ง |
| 2559 | 29,919 ครั้ง |
| 2561 | 37,241 ครั้ง |
ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นสถิติเหตุเกี่ยวกับงูที่ได้รับรายงาน ไม่ใช่จำนวนประชากรงูทั้งหมดในธรรมชาติ และไม่ได้หมายความว่างูทุกตัวที่มีการแจ้งเหตุจะถูกจับได้สำเร็จ
นอกจากนี้ สถิติจากพื้นที่กรุงเทพมหานครยังไม่สามารถนำไปสรุปแทนภาพรวมทั้งประเทศได้ เพราะงูแต่ละชนิดมีการกระจายตัวแตกต่างกันตามลักษณะภูมิประเทศ แหล่งอาศัย และสภาพแวดล้อมของแต่ละจังหวัด
ศูนย์เฝ้าระวังโรคติดต่อจากสัตว์ป่าและสัตว์ต่างถิ่น มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่า งูมักเลือกอาศัยอยู่ในบริเวณที่มีความชื้น มีที่หลบซ่อน และไม่ถูกรบกวน เช่น พุ่มไม้ หญ้าสูง หรือพื้นที่รกร้าง
เมื่อฝนตกหนักหรือเกิดน้ำท่วมขัง งูอาจเคลื่อนย้ายจากแหล่งอาศัยเดิมเข้ามาหาพื้นที่ที่เหมาะสมกว่า โดยบางครั้งอาจเข้าไปซ่อนตามมุมบ้าน ใต้สิ่งของ หรือบริเวณที่อับสายตา
อีกปัจจัยสำคัญคือแหล่งอาหาร เพราะบ้านที่มีหนู จิ้งจก ตุ๊กแก กบ หรือสัตว์ขนาดเล็กจำนวนมาก อาจเป็นพื้นที่ที่งูเข้ามาหาอาหารได้
การพบงูในบ้านจึงไม่ได้หมายความว่าบ้านนั้นมีสิ่งผิดปกติทางความเชื่อหรือฮวงจุ้ย แต่เป็นเหตุการณ์ที่สามารถอธิบายได้จากพฤติกรรมและความต้องการตามธรรมชาติของงู
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดกระบี่ กรมประชาสัมพันธ์ เผยแพร่คำแนะนำเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 ให้ประชาชนดูแลสภาพแวดล้อมภายในและรอบบ้านให้สะอาด โดยเฉพาะช่วงฤดูฝนที่อาจพบสัตว์มีพิษเข้ามาหลบซ่อน
แนวทางลดโอกาสงูเข้าบ้านที่สามารถนำไปปฏิบัติได้ ได้แก่
การป้องกันงูเข้าบ้านควรเริ่มจากการลดแหล่งหลบซ่อนและแหล่งอาหาร มากกว่าพึ่งพาสารเคมีหรือกลิ่นต่าง ๆ ที่อ้างว่าสามารถไล่งูได้ เพราะยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าวิธีเหล่านั้นจะป้องกันงูทุกชนิดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
มหาวิทยาลัยมหิดลแนะนำว่า เมื่อพบงูควรตั้งสติ หลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวเข้าใกล้โดยไม่จำเป็น และถอยออกจากบริเวณนั้นอย่างระมัดระวัง
ไม่ควรพยายามจับงูด้วยตัวเอง แม้จะคิดว่าเป็นงูไม่มีพิษ เพราะอาจระบุชนิดผิดพลาด หรือถูกงูกัดระหว่างพยายามจับได้
ควรกันเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากพื้นที่ และหากสามารถทำได้โดยไม่ต้องเข้าใกล้งู ให้ป้องกันไม่ให้มีคนเดินเข้าไปในบริเวณดังกล่าวระหว่างรอเจ้าหน้าที่
สำหรับประชาชนในกรุงเทพมหานคร สามารถแจ้งเหตุงูเข้าบ้านผ่านสายด่วน 199 เพื่อขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญ ส่วนพื้นที่ต่างจังหวัดสามารถติดต่อหน่วยกู้ภัยหรือหน่วยงานท้องถิ่นที่ให้บริการจับสัตว์เลื้อยคลาน
หากถูกงูกัด ไม่ว่าจะทราบหรือไม่ทราบชนิดของงู ควรรีบเข้ารับการตรวจจากแพทย์ เพราะบางครั้งอาการจากพิษงูอาจยังไม่ปรากฏชัดเจนในช่วงแรก
หากมีภาพถ่ายงูที่บันทึกไว้ได้จากระยะปลอดภัย สามารถนำไปให้บุคลากรทางการแพทย์พิจารณาประกอบการรักษา แต่ไม่ควรเสี่ยงเข้าใกล้งูเพื่อถ่ายภาพเพิ่มเติม
งูเหลือม งูเขียวพระอินทร์ และงูเห่า เป็น 3 ชนิดที่มีข้อมูลการพบในชุมชนและพื้นที่อยู่อาศัยของประเทศไทย โดยเฉพาะกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ซึ่งมีทั้งงูไม่มีพิษ งูพิษอ่อน และงูพิษร้ายแรง
จากข้อมูลการพบงูในชุมชน งูเหลือมเป็นหนึ่งในชนิดที่มีรายงานการจับมากที่สุดในกรุงเทพมหานคร ขณะที่งูเขียวพระอินทร์และงูเห่าก็เป็นชนิดที่ประชาชนควรทำความรู้จัก เพื่อเพิ่มความระมัดระวังเมื่อพบงูในบริเวณบ้าน
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวยังไม่ใช่การจัดอันดับงูเข้าบ้านที่พบมากที่สุดในประเทศไทยทั้งหมด เพราะความถี่ของการพบงูขึ้นอยู่กับพื้นที่และสภาพแวดล้อม ขณะที่ตัวเลขการแจ้งเหตุยังแตกต่างจากจำนวนงูที่มีอยู่จริงในธรรมชาติ
สิ่งสำคัญที่สุดคือการดูแลบ้านให้สะอาด ลดแหล่งอาหารและพื้นที่หลบซ่อนของงู รวมถึงไม่พยายามจับงูด้วยตนเอง หากพบงูเข้าบ้านควรแจ้งเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อความปลอดภัยของคนและสัตว์