การนับเวลาแบบจีนโบราณ ได้ยินบ่อยในซีรีส์จีน 1 ชั่วยาม 1 ก้านธูป คือเท่าไหร่? ยามจื่อ ยามอิ๋น ยามเหม่า คือกี่โมง?
หากคุณเคยดูซีรีส์จีนย้อนยุค คงคุ้นหูกับคำว่า “สือเฉิน” (时辰) หรือ “ชั่วยาม” เช่น “นัดกันยามโฉ่ว” หรือ “เฝ้ายามสาม” แล้วเคยสงสัยไหมว่า เวลาเหล่านี้ตรงกับเวลาใดในปัจจุบัน?
เพราะในยุคโบราณยังไม่มีนาฬิกาแบบปัจจุบัน ผู้คนใช้ธรรมชาติและสิ่งของรอบตัวเป็นตัวจับเวลา เช่น ธูป ชา แสงอาทิตย์ เสียงกลอง และการผลัดเวรยาม ทำให้การบอกเวลามีเสน่ห์เฉพาะตัวที่เรายังคงเห็นในเรื่องเล่าย้อนยุคจนถึงทุกวันนี้
ในสมัยจีนโบราณ 1 วันถูกแบ่งออกเป็น 12 ชั่วยาม โดย 1 ชั่วยาม เท่ากับ 2 ชั่วโมง เรียกตาม “ตี้จือ” (地支) หรือ กิ่งพิภพ ดังนี้ :
| ชั่วยาม | ออกเสียง | เวลา (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| ยามจื่อ | zǐ (子) | 23.00 – 01.00 น. |
| ยามโฉ่ว | chǒu (丑) | 01.00 – 03.00 น. |
| ยามอิ๋น | yín (寅) | 03.00 – 05.00 น. |
| ยามเหม่า | mǎo (卯) | 05.00 – 07.00 น. |
| ยามเฉิน | chén (辰) | 07.00 – 09.00 น. |
| ยามซื่อ | sì (巳) | 09.00 – 11.00 น. |
| ยามอู่ | wǔ (午) | 11.00 – 13.00 น. |
| ยามเว่ย | wèi (未) | 13.00 – 15.00 น. |
| ยามเซิน | shēn (申) | 15.00 – 17.00 น. |
| ยามโหย่ว | yǒu (酉) | 17.00 – 19.00 น. |
| ยามซวี | xū (戌) | 19.00 – 21.00 น. |
| ยามไฮ่ | hài (亥) | 21.00 – 23.00 น. |
นาฬิกาแดดของจีน
เพื่อผลัดเวรยามยามค่ำ ชาวจีนจึงแบ่งกลางคืนออกเป็น 5 ช่วงย่อย โดยเรียกตามยามหลักที่ตรงกัน
| ยามย่อย | ตรงกับชั่วยาม | เวลา (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| ยามหนึ่ง | ซวี (戌) | 19.00–21.00 น. |
| ยามสอง | ไฮ่ (亥) | 21.00–23.00 น. |
| ยามสาม | จื่อ (子) | 23.00–01.00 น. |
| ยามสี่ | โฉ่ว (丑) | 01.00–03.00 น. |
| ยามห้า | อิ๋น (寅) | 03.00–05.00 น. |
นอกจาก “สือเฉิน” จีนโบราณยังมีหน่วยเวลาย่อยที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น:
เค่อ (刻) = 15 นาที (1 ชั่วยาม = 8 เค่อ)
หนึ่งก้านธูป (一炷香) = 30 นาที ถึง 1 ชั่วโมง (ตามความหนาของธูป)
หนึ่งถ้วยชา (一盏茶) = 10–15 นาที (ระยะเวลาการจิบชา 1 ถ้วย)
“เกิง” (更) หรือ “จิง” เป็นการแบ่งเวรยามตอนกลางคืนของเจ้าหน้าที่ในวังสมัยราชวงศ์ฮั่น แบ่งเวลากลางคืนออกเป็น 5 เกิง โดยแต่ละเกิงมีระยะเวลาเท่ากับ 1 ชั่วยาม (2 ชั่วโมง)
| เกิง | เวลา | ตรงกับชั่วยาม |
|---|---|---|
| เกิงที่ 1 | 19:00–21:00 | ซวีสือ (戌時) |
| เกิงที่ 2 | 21:00–23:00 | ไฮ่สือ (亥時) |
| เกิงที่ 3 | 23:00–01:00 | จื่อสือ (子時) |
| เกิงที่ 4 | 01:00–03:00 | โฉ่วสือ (丑時) |
| เกิงที่ 5 | 03:00–05:00 | อิ๋นสือ (寅時) |
1 ชั่วยาม (สือเฉิน) = 2 ชั่วโมง
1 เกิง = 1 ชั่วยามกลางคืน
1 เค่อ = 15 นาที
1 ก้านธูป ≈ 30–60 นาที
1 ถ้วยชา ≈ 10–15 นาที